Nổi da gà khi nghe nhạc

Phản ứng nổi da gà này xuất hiện một cách râm ran dễ chịu, thường xuất phát từ đằng sau gáy, lan ra hai vai, lên da đầu rồi xuống má.

Bạn đang xem: Nổi da gà khi nghe nhạc

Bạn đang xem: Nổi da gà khi nghe nhạc

Trong tập 8 của gameshow Rap Việt, sau khi xem xong phần trình diễn của G Ducky và Tez, giám khảo Justatee đã phải thốt lên: "Sởn da gà!". Đó là một lời khen dành cho cặp đôi rapper trẻ, bởi chúng ta đều biết chỉ có những tiết mục cực kỳ ấn tượng mới có thể tạo cảm giác "chill" đến như vậy.

Nhưng rốt cuộc, tại sao con người lại nổi da gà khi nghe một bài nhạc hay? Phản ứng này khi nghe nhạc có khác gì so với nổi da gà khi lạnh? Các nhà khoa học có thể đoán trước được một đoạn nhạc nào sẽ khiến bạn phải nổi da gà hay không? Và cuối cùng, các nhà sản xuất âm nhạc có thể ứng dụng gì từ khoa học để tạo ra các bản hit chinh phục khán giả?

Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây:

Justatee đã phải thốt lên: "Sởn da gà!" khi nghe màn trình diễn của G Ducky

Tại sao chúng ta nổi da gà?

Phản ứng nổi da gà đã tồn tại cùng con người suốt hàng triệu năm trong quá trình tiến hóa. Nó xuất phát từ sự co thắt của các cơ xung quanh lỗ chân lông và là một loại phản xạ vô điều kiện. Rõ ràng, bạn không thể dùng ý chí của mình để điều khiển những sợi cơ nhỏ này và thích nổi da gà lúc nào thì nổi phải không?

Thế nhưng ngược lại, bạn cũng không cần phải học hay luyện tập để ép da gà của mình nổi lên khi trời lạnh. Ngay cả các loài động vật cũng sở hữu những cơ co thắt này, và chúng hoạt động hoàn toàn do bản năng.

Xem thêm: Đà Nẵng Giãn Cách Ở Trung Tâm Hành Chính Quận Sơn Trà District

Loài vượn, những người tổ tiên xa xôi của chúng ta, từng sở hữu những bộ lông dày và ấm áp giống đại đa số các loài động vật có vú khác trên Trái Đất. Lông giúp các loài động vật đối phó với cái lạnh. Và khi tiếp xúc với nhiệt độ lạnh, các cơ nang lông của động vật sẽ co thắt lại để dựng đứng bộ lông của chúng lên, tạo thành một lớp dày giữ lại không khí ấm xung quanh cơ thể.


*

Tuy nhiên, thực tế cho thấy con người không chỉ nổi da gà khi bị lạnh mà còn trong nhiều trường hợp khác bao gồm: khi sợ hãi, khi căng thẳng hoặc khi gặp cảm xúc mạnh như tức giận, phấn khích. George A. Bubenik, một nhà động vật học tại Đại học Guelph cho biết đó là do cơ thể chúng ta tiết ta một hooc-môn gọi là adrenaline.

Hooc-môn này giúp đưa cơ thể vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu hoặc đối mặt với nguy hiểm. Adrenaline gây ra nhiều hiệu ứng bao gồm: đẩy nhanh nhịp tim và huyết áp, tăng cường sự tỉnh táo cho não bộ, đổ mồ hôi tay, run rẩy và một trong số đó là nổi da gà.

Giả thuyết tiến hóa cho rằng con người cũng thừa hưởng phản ứng nổi da gà này từ các loài động vật. Khi sở hữu một bộ lông dài và phải đối mặt với kẻ thù, xù lông lên sẽ khiến cho cơ thể động vật trở nên to lớn hơn, tăng tỷ lệ dọa được kẻ thù bỏ đi.

Phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc có gì khác?

Qua những ví dụ kể trên chúng ta biết hai trường hợp khi cơ thể nổi da gà: một là khi cần giữ ấm hai là khi đối mặt với sợ hãi. Nhưng đó chưa phải là tất cả, nghe một bài nhạc đôi khi cũng có thể khiến chúng ta nổi da gà. Vậy liệu phản ứng này có gì khác biệt hay không?

Câu trả lời là: Có! Ngay từ những năm 1980, các nhà khoa học nhận thức đã để ý đến phản ứng nổi da gà của chúng ta khi nghe nhạc. Họ nhận thấy khó có một giả thuyết tiến hóa nào có thế giải thích được cho phản ứng kỳ lạ này của con người. Không một loài động vật có vú nào phát minh ra âm nhạc trước chúng ta, vì vậy, phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc rất khác với khi chúng ta lạnh hoặc sợ hãi.

Cũng chính vì lý do này mà các nhà khoa học đã xếp phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc vào một tập hợp các kích thích bậc cao liên quan đến cảm xúc và trí tuệ vượt trội của loài người. Họ cho rằng nó dường như không liên quan tới một lợi thế tiến hóa rõ ràng nào cả.

Trong suốt 3 thập kỷ, các nhà khoa học liên tục phải loay hoay tìm cách mô tả phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc. Họ lần lượt gọi nó bằng các cảm giác như "chill" (khi lạnh), "thrill" (rúng động và hồi hộp) hay thậm chí ""skin orgasm" (cực khoái trên da). Nhưng tất cả các mô tả này đều không sát với thực tế và có thể khiến chúng ta bị lẫn lộn các cảm giác của mình với nhau.

Phải đến năm 2011, lần đầu tiên trong một cuốn sách có tên là "Sổ tay âm nhạc và xúc cảm: Lý thuyết, nghiên cứu và ứng dụng", hai giáo sư chuyên ngành nhận thức âm nhạc David Huron đến từ Đại học Ohio và Elizabeth Margulis từ Đại học Arkansas, mới thống nhất được một thuật ngữ mô tả phản ứng nổi da gà của con người khi nghe nhạc.

Họ gọi nó là "frisson" – một từ có gốc tiếng Pháp có nghĩa là "rùng mình". Mặc dù frisson có nghĩa tương tự như "chill" và "thrill" nhưng bởi là một từ gốc Pháp, nó ít khi được sử dụng và ít gây nhầm lẫn khi đặt vào bối cảnh mới.


*

Khác với nổi da gà do lạnh, do sợ hãi, do khó chịu (chẳng hạn như nghe tiếng móng tay hoặc phấn quẹt lên bảng), giáo sư Huron cho biết "frisson" về cơ bản có thể được định nghĩa là phản ứng nổi da gà dễ chịu. Nó thường là một xúc cảm cao điểm mà bạn đạt được trong khi thưởng thức âm nhạc.

Phản ứng nổi da gà này xuất hiện một cách râm ran dễ chịu, thường bắt nguồn từ đằng sau gáy hoặc cột sống trên. Sau đó, nó có thể lan ra vai, lên da đầu, xuống má và đôi khi chiếm lĩnh cả vùng lưng, bụng, bẹn, cánh tay, ngực và chân.

Tùy từng bối cảnh, frisson có thể kéo dài dưới 1 giây cho tới 10 giây hoặc lâu hơn. Nhưng để duy trì nó, da gà thường nổi lên theo từng đợt sóng chứ không liên tục.

Thi thoảng, frisson có thể đi kèm một số cảm giác khác như khiến bạn rùng mình, cười hoặc thậm chí khóc chảy nước mắt. Bạn cũng có thể bị nghẹn họng, thấy mình hồi hộp đến nín thở và nhịp tim đập nhanh hơn khi nghe một bài hát có những điểm nhấn "frisson" này.

"Công thức" nào cho những bản nhạc nổi da gà?

Bạn có thể thắc mắc, vậy cơ chế thần kinh nào đứng phía sau phản ứng frisson? Nó khác với cảm giác sợ hãi hoặc bị lạnh hay không? Các nhà khoa học như giáo sư Huron đã đưa ra một số giả thuyết giải thích cho phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc, nhưng đừng vội đến với đáp án, hãy tiếp tục men theo chặng đường nghiên cứu của Huron để xem ông còn phát hiện ra những điều thú vị gì liên quan đến frisson?

Để đi được tới giả thuyết cuối cùng, Huron và các đồng nghiệp của mình đã làm rất nhiều thử nghiệm, trong đó một loạt các bản nhạc được bật cho tình nguyên viên để xem họ có trải nghiệm cảm giác frisson hay không, và nếu có thì cảm giác đó xuất hiện ở đoạn nhạc nào.

Kết quả của các thí nghiệm này tiết lộ những nguyên tắc cơ bản mà một nhà sản xuất âm nhạc có thể ứng dụng trong việc tạo ra những tác phẩm khiến người nghe nổi da gà. Theo giáo sư Huron kết luận, một bài nhạc chứa các đặc điểm sau sẽ chinh phục phản ứng frisson của khán giả tại đúng vị trí mà chúng xuất hiện:

1. Những đoạn mà âm lượng của giọng hát ca sĩ hoặc bản nhạc đột ngột lớn lên (subito forte)

2. Những đoạn chuyển tốc độ nhạc hoặc giai điệu bài hát đột ngột

3. Những đoạn hòa âm mới xuất hiện theo cách mà khán giả không thể đoán trước

4. Những đoạn chuyển tone đột ngột

5. Những đoạn đổi nhịp đột ngột

6. Những đoạn xuất hiện dải tần số mới (âm siêu trầm hoặc âm treble cao).

Nếu thử đối chiếu tất cả những công thức này vào bài nhạc "Chạy" của Tez và G Ducky, cũng như những tiết mục trình diễn khác từng khiến bạn nổi da gà, bạn sẽ thấy chúng đều xuất hiện ở đúng điểm khiến bạn có cảm giác frisson.

Nhiều người cảm thấy họ nổi da gà khi G Ducky bắt đầu cất giọng của anh ấy lên, đó có thể coi là đoạn mà tone đã chuyển đột ngột, và cũng là lần đầu tiên giọng trầm xuất hiện trong bài để đối chọi với giọng treble cao của Tez.

Ngược lại, khi giọng treble của Tez bè ngược lại cho giọng trầm của G Ducky (trong suốt ver2 và hook về sau), nó cũng áp dụng nguyên tắc số 3 và số 6 của Huron, giới thiệu các hòa âm và dải tần số mới khiến bạn nổi da gà.

Nguyên tắc số 5, đổi nhịp đột ngột đã được cả Tez và G Ducky áp dụng trong mỗi ver rap của mình, trong đó, cứ mỗi bar nhạc thì flow của cả hai lại thay đổi, tạo ra những nhịp mới "drop" xuống những vị trí nhấn nhá khác nhau trong từng câu của lyric.

JustaTee sởn da gà vì màn vs địa chấn của GDucky và Tez với bản rap Chạy_ RAP VIỆT

Cuối cùng, không thể không nói tới nguyên tắc số 2 và số 1 - những điểm tạo frisson hiệu quả nhất trong bài nhạc. Đó là những bar beat cuối cùng trong ver của cả Tez và G Ducky, nơi hai anh chàng đã chuyển sang fast-flow làm âm lượng và đặc biệt là tốc độ bài nhạc tăng đột ngột.

Bây giờ, hãy thử đối chiếu lại 6 nguyên tắc của Huron cho tất cả các tiết mục làm mưa làm gió trong Rap Việt, bạn sẽ thấy đằng sau mỗi ý đồ âm nhạc, từ beat cho tới lời rap, flow và chọn ca sĩ kết hợp đều có những khía cạnh khoa học của frisson.

Cơ chế thần kinh của frisson

Trở lại với cơ chế thần kinh phía sau phản ứng nổi da gà khi nghe nhạc, bạn có thấy điểm chung nào trong 6 nguyên tắc của Huron hay không? Âm lượng đột ngột lớn lên, giai điệu nhanh bất ngờ, hòa âm không thể đoán trước, giải âm siêu trầm hoặc siêu cao như tiếng hét?

Giáo sư Huron cho biết đáp án: Chúng chính là những yếu tố gợi lên nỗi sợ hãi. "Các yếu tố gợi ra phản ứng frisson dường như rất giống với các yếu tố âm thanh gợi ra phản ứng sợ hãi", ông nói.

Hãy tưởng tượng, bạn có sợ khi có một người nào đó đột ngột hét lên bên tai mình không (nguyên tắc số 1 và số 6, khi tiếng hét thường là tiếng rất cao)? Bất kể yếu tố đột ngột và không thể đoán trước nào cũng đều có thể gợi ra cảm giác sợ hãi cho con người, dù cho đó là một chiếc xe điện đột nhiên lao ra từ hẻm nhỏ, hay một vòng hòa âm mới, sự chuyển tone và đổi nhịp trong bài hát.

Sự khác biệt chỉ đến ở mức độ phản ứng của bạn mà thôi, đã bao giờ bạn phải nín thở không biết một rapper có thể đi hết được một đoạn fast flow không, hay một ca sĩ có thể lên được những nốt cao mà không bị đứt giọng?

Nỗi sợ đem đến cảm giác frisson trong một bài hát rất tinh tế. Giáo sư Huron giải thích đó là bởi nó tuân theo một "mạch sợ hãi" trong não bộ mỗi chúng ta -một con đường tín hiệu thần kinh có hai nhánh cao và thấp.

Hãy thử lấy ví dụ, khi G Ducky bắt đầu đoạn fast flow của anh ấy, giọng và tốc độ hát của anh ta truyền một gói thông tin là những sóng âm có tốc độ 344 m/s kích thích vào các sợi lông trong ốc tai của bạn. Các sợi lông này gửi tín hiệu thần kinh đến vỏ não thính giác. Ở đây, sóng âm được dịch thành dạng điện xung giữa các nơ-ron mà não bộ có thể hiểu được.

Các tín hiệu điện này sau đó đi tới vùng đồi thị (thalamus) là nơi mọi cảm giác (trừ khứu giác) của bạn được tập hợp về đó. Khi đồi thị nhận ra những gì bạn đang nghe có yếu tố gợi lên nỗi sợ, nó bắt đầu kích hoạt mạch sợ hãi thấp và cao.